00:00 - 13. desember 2019

Stakkars Ibsen

Sverre Mørkhagen let ikkje forsking eller nye kjelder kome i vegen for si gode historie om ein lidande Henrik Ibsen.

Bragd: Henrik Ibsen greidde kunststykkjet å maksimere inntekter, litterær prestisje og sosial anerkjenning på ei og same tid. Og han ble malt av Edvard Munch i 1898. Foto: Sidsel de Jong / Munch Museet

Henrik Ibsen gjekk frå å tilhøyre ein liten nasjonallitteratur til å bli verdsdramatikar på forbløffande kort tid. Eit avgjerande vendepunkt er det vi kjenner som «det moderne gjennombrotet», som ikkje minst var ein ekspansjon i den skandinaviske bok- og teatermarknaden som gjorde litteratur til eit økonomisk og dermed også kulturelt sjølvstendig felt. 

Frå slutten av 1870-åra kan vi i forfattarkorrespondansen sjå korleis dei dominerande aktørane, som Georg og Edvard Brandes, konstruerer dette feltet langs motsetningane mellom «borgarleg» og «fri» kunst, og mellom «unge» og «gamle». Litterær anerkjenning og borgarleg suksess blei stilt mot kvarandre. I dette spenningsfeltet, som la seg oppå og blei forsterka av samtidas politiske polariseringar, gjenskapte den «gamle» Ibsen seg som den mest kompromisslaust «moderne», den som låg aller lengst framfor det konservative skandinaviske publikummet.

Konstruksjonen av det litterære feltet som det Pierre Bourdieu kallar «ei bakvendt økonomisk verd», der symbolsk framgang berre kan vinnast gjennom økonomisk tap, gjer forfattarbrev til ein kjeldekategori som må lesast med korreksjonsfilter. Tekne på ordet, vitnar dei om forfattarens heroiske, einsame og evige kamp mot ei utakknemleg, lita og uforståande samtid. Den fordømde kunstnaren blir som Kristus ofra i denne verda og heilaggjord i ettertid, ein mystikk som har vore uimotståeleg for biografar. Den har vore med å forme grunnforteljinga om Ibsen som den som hadde det så vondt i Noreg, som blei tvunge i eksil og som ute i «Europa» greidde å frigjere kreftene sine. Sjølv har eg bruka mi tid som Ibsen-forskar, saman med mange andre, til å prøve å kontekstualisere, historisere og revurdere denne grunnforteljinga. 

Annonse